Έπειτα από 63 χρόνια απουσίας, η «Ντάμα πίκα» του Πιοτρ Ίλιτς Τσαϊκόφσκι επιστρέφει στο πρόγραμμα της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, φέρνοντας ξανά στη σκηνή μια καθηλωτική ιστορία έρωτα, φιλοδοξίας και καταστροφικής εμμονής.
Το σπουδαίο έργο του ύστερου ρομαντισμού θα παρουσιαστεί από τις 6 Δεκεμβρίου 2026, σε οκτώ παραστάσεις στην Αίθουσα Σταύρος Νιάρχος του Κέντρου Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος. Πρόκειται για μια νέα παραγωγή, με τον Ρώσο αρχιμουσικό Ντμίτρι Γιουρόφσκι στη μουσική διεύθυνση και τον Βρετανό σκηνοθέτη Στήβεν Λάνγκριτζ στο τιμόνι της σκηνοθεσίας.
Η «Ντάμα πίκα», ένα από τα σημαντικότερα έργα του ρωσικού οπερατικού ρεπερτορίου, παρουσιάστηκε για πρώτη φορά από την Εθνική Λυρική Σκηνή στις 15 Φεβρουαρίου 1963, στο Θέατρο Ολύμπια.
Μια ιστορία έρωτα, φιλοδοξίας και εμμονής
Η όπερα ολοκληρώθηκε το 1890 και έκανε την πρώτη της παρουσίαση την ίδια χρονιά στο Θέατρο Μαριίνσκι της Αγίας Πετρούπολης.
Το λιμπρέτο γράφτηκε από τον αδελφό του συνθέτη, Μοντέστ Τσαϊκόφσκι, ο οποίος εμπνεύστηκε από την ομώνυμη νουβέλα του Αλεξάντρ Πούσκιν.
Κεντρικό πρόσωπο της ιστορίας είναι ο Χέρμαν, ένας νεαρός αξιωματικός που έχει ερωτευτεί τη Λίζα, εγγονή μιας ηλικιωμένης Κόμησσας και αρραβωνιαστικιά του πρίγκιπα Γελέτσκι.
Η ζωή του αλλάζει όταν μαθαίνει πως η Κόμησσα γνωρίζει το μυστικό τριών χαρτιών, τα οποία μπορούν να εξασφαλίσουν τη νίκη στον τζόγο. Η επιθυμία του να ξεφύγει από την υπάρχουσα κατάστασή του και να αλλάξει τη μοίρα του εξελίσσεται σταδιακά σε ανεξέλεγκτη εμμονή.
Σύμφωνα με τον θρύλο, η ηλικιωμένη γυναίκα έχει αποκαλύψει το μυστικό σε δύο άνδρες, ενώ μια προφητεία αναφέρει πως ένας τρίτος θα προσπαθήσει να το μάθει, προκαλώντας τον θάνατό της.
Ο Χέρμαν εισβάλλει στο δωμάτιό της και την απειλεί, με αποτέλεσμα η Κόμησσα να πεθάνει από τον φόβο της. Στη συνέχεια, το φάντασμά της εμφανίζεται μπροστά του και του αποκαλύπτει τα τρία χαρτιά.
Από εκείνο το σημείο, ο ήρωας βυθίζεται στην ενοχή, την απληστία και την εξάρτηση από τον τζόγο, ακολουθώντας μια αυτοκαταστροφική πορεία που συμπαρασύρει και τη Λίζα.
Η ψυχολογική διάσταση του έργου
Ο Τσαϊκόφσκι δεν αρκέστηκε στην απλή σκηνική μεταφορά της νουβέλας του Πούσκιν. Εμβάθυνε στον ψυχισμό των χαρακτήρων, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στη σχέση του Χέρμαν με τη Λίζα και στον τρόπο με τον οποίο τα συναισθήματα μετατρέπονται σταδιακά σε καταστροφική εμμονή.
Η υπόθεση εκτυλίσσεται στην Αγία Πετρούπολη, την περίοδο της Αικατερίνης της Μεγάλης, στα τέλη του 18ου αιώνα. Πρόκειται για έναν κόσμο όπου η αριστοκρατική πολυτέλεια συνυπάρχει με τις αυστηρές κοινωνικές συμβάσεις, τον τζόγο και τις κρυφές ανθρώπινες επιθυμίες.
Μέσα από τις μουσικές αντιθέσεις, τις πλούσιες ενορχηστρώσεις και τις εκφραστικές μελωδίες, ο συνθέτης αναδεικνύει τις εσωτερικές συγκρούσεις και τα αδιέξοδα των πρωταγωνιστών.
Ιδιαίτερη σημασία έχει ο ρόλος της Κόμησσας, η οποία συνδέει το παρελθόν με το παρόν. Οι μουσικές αναφορές στον 18ο αιώνα, ανάμεσα στις οποίες περιλαμβάνεται και μια άρια του Γάλλου συνθέτη Αντρέ Γκρετρύ, ενισχύουν το μυστηριακό κλίμα της όπερας.
Στήβεν Λάνγκριτζ: Το πάθος που οδηγεί στην εμμονή
Τη σκηνοθεσία της νέας παραγωγής υπογράφει ο καταξιωμένος Βρετανός σκηνοθέτης Στήβεν Λάνγκριτζ, ο οποίος έχει συνεργαστεί και στο παρελθόν με την Εθνική Λυρική Σκηνή, σε παραστάσεις όπως ο «Ορφέας και Ευρυδίκη», η «Κάρμεν» και ο «Φάλσταφ».
Στη δική του προσέγγιση, η ιστορία τοποθετείται στην πολυτελή αλλά ταυτόχρονα παρακμιακή αυλή της Αικατερίνης της Μεγάλης. Ένας κόσμος όπου κυριαρχούν ο τζόγος, το αλκοόλ, οι κοινωνικές ανισότητες και οι ανεξέλεγκτες επιθυμίες.
Όπως εξηγεί ο σκηνοθέτης, τόσο η Λίζα όσο και ο Χέρμαν αναζητούν τρόπους να ξεφύγουν από τους περιορισμούς της κοινωνίας στην οποία ζουν.
Η Λίζα επιδιώκει να αποδεσμευτεί από τον ασφυκτικό ρόλο που της έχει επιβληθεί, ενώ ο φτωχός αξιωματικός Χέρμαν θέτει τα πάντα σε κίνδυνο, προσπαθώντας να αποκτήσει πρόσβαση στον κόσμο της αριστοκρατίας.
Η γνωριμία και η σχέση τους, ωστόσο, δεν τους οδηγούν στην απελευθέρωση που αναζητούν, αλλά σε μια ακόμη πιο οδυνηρή σύγκρουση.
«Ο Τσαϊκόφσκι εξερευνά τις μεθοριακές εκείνες περιοχές όπου το πάθος μετατρέπεται σε εμμονή, ο ορθολογικός κόσμος διαρρηγνύεται και το αποκρυφιστικό στοιχείο παρεισφρέει και διαστρεβλώνει κάθε επίφαση πραγματικότητας», αναφέρει χαρακτηριστικά ο Λάνγκριτζ.
Η δημιουργική ομάδα και οι συντελεστές
Τη μουσική διεύθυνση της παραγωγής αναλαμβάνει ο Ντμίτρι Γιουρόφσκι, μέλος γνωστής ρωσικής μουσικής οικογένειας, με σημαντική διεθνή πορεία και περισσότερες από 100 παραγωγές όπερας στο ενεργητικό του.
Στη διάρκεια της καριέρας του έχει συνεργαστεί με κορυφαίους οργανισμούς και λυρικές σκηνές, όπως η Κρατική Όπερα της Βαυαρίας, η Όπερα του Παρισιού, η Βασιλική Όπερα του Λονδίνου και το Θέατρο Μπολσόι.
Τον σχεδιασμό των σκηνικών και των κοστουμιών υπογράφει η Κέιτι Ντάβενπορτ, τους φωτισμούς ο Πήτερ Μάμφορντ και την κινησιολογία ο Νταν Ο’Νηλ.
Την προετοιμασία της Χορωδίας της Εθνικής Λυρικής Σκηνής έχει αναλάβει ο Αγαθάγγελος Γεωργακάτος, ενώ την Παιδική Χορωδία προετοιμάζει η Κωνσταντίνα Πιτσιάκου.
Οι πρωταγωνιστές της παράστασης
Στον ιδιαίτερα απαιτητικό ρόλο του Χέρμαν θα εμφανιστεί ο Ρώσος τενόρος Ντμίτρι Γκολόβνιν, ο οποίος έχει ενσαρκώσει τον ίδιο χαρακτήρα σε σημαντικές ευρωπαϊκές σκηνές, μεταξύ των οποίων στη Βιέννη, τις Βρυξέλλες και τη Λυόν.
Τον ρόλο της Λίζας αναλαμβάνει η Ελληνίδα υψίφωνος Άννα Στυλιανάκη, ενώ την Κόμησσα θα υποδυθεί η Δανή μεσόφωνος Ματίλντε Βάλλεβικ.
Στον ρόλο του πρίγκιπα Γελέτσκι εμφανίζεται ο βαρύτονος Τάσης Χριστογιαννόπουλος, ενώ ο βαθύφωνος Τάσος Αποστόλου θα ερμηνεύσει τους διπλούς ρόλους του Κόμη Τόμσκι και του Ζλατογκόρ.
Την Πολίνα και τον Μιλοβζόρ θα ενσαρκώσει η μεσόφωνος Χρυσάνθη Σπιτάδη.
Στο καστ συμμετέχουν ακόμη οι Ανδρέας Καραούλης, Γιάννης Γιαννίσης, Ελευθέριος Καλπακτσίδης, Μαξίμ Κλονόφσκι, Αναστασία Κότσαλη και Μιράντα Μακρυνιώτη.
Πρεμιέρα στις 6 Δεκεμβρίου 2026
Η νέα παραγωγή της «Ντάμα πίκα» θα παρουσιαστεί σε οκτώ παραστάσεις, με την πρεμιέρα να έχει προγραμματιστεί για τις 6 Δεκεμβρίου 2026 στην Αίθουσα Σταύρος Νιάρχος.
Όπως μεταδίδει το ΑΠΕ-ΜΠΕ, η επιστροφή του έργου στην Εθνική Λυρική Σκηνή, περισσότερο από έξι δεκαετίες μετά την πρώτη του παρουσίαση, δίνει ξανά στο ελληνικό κοινό την ευκαιρία να παρακολουθήσει ένα από τα πιο δυνατά ψυχολογικά δράματα του Τσαϊκόφσκι.
Μια ιστορία στην οποία η προσπάθεια του ανθρώπου να καθορίσει ο ίδιος τη μοίρα του καταλήγει να γίνει η αιτία της ίδιας του της καταστροφής.
