H Παγκόσμια Ημέρα των Ζώων, τιμάται σήμερα, 4 Οκτωβρίου – Tι αλλαγές φέρνει στη ζωή τους η κλιματική αλλαγή;
Η άνοδος της θερμοκρασίας και οι αλλαγές στις καιρικές συνθήκες δεν επηρεάζουν μόνο τον άνθρωπο, αλλά μεταβάλλουν τα οικοσυστήματα και τις συνθήκες στις οποίες τα ζώα βρίσκουν τροφή, μετακινούνται, αναπαράγονται και επιβιώνουν.
Για πολλά είδη, οι αλλαγές συντελούνται με ρυθμούς που δυσκολεύουν την προσαρμογή τους.
Το κλίμα επηρεάζει ολόκληρο το οικοσύστημα
Η θερμοκρασία και οι βροχοπτώσεις, αλλά και ο τρόπος με τον οποίο κατανέμονται μέσα στο έτος, αποτελούν καθοριστικούς παράγοντες για τη διαμόρφωση των οικοσυστημάτων. Επηρεάζουν τη βλάστηση και, μέσω αυτής, τη διαθεσιμότητα τροφής και τις συνθήκες διαβίωσης των ζώων.
Μια μεταβολή στο κλίμα μπορεί επομένως να προκαλέσει αλυσιδωτές αλλαγές, επηρεάζοντας όχι μόνο ένα συγκεκριμένο είδος αλλά ολόκληρο το περιβάλλον από το οποίο εξαρτάται.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Αρκτική. Η συρρίκνωση του θαλάσσιου πάγου περιορίζει τον χώρο στον οποίο οι πολικές αρκούδες αναζητούν την τροφή τους. Στην περίπτωση της αρκτικής αλεπούς, η απειλή έχει διαφορετική μορφή: η εξάπλωση της κοινής αλεπούς σε βορειότερες περιοχές αυξάνει τον ανταγωνισμό για διαθέσιμους πόρους.
Ανάλογες μεταβολές καταγράφονται και στη Μεσόγειο. Στις ελληνικές θάλασσες έχουν πλέον εγκατασταθεί και εξαπλώνονται είδη ψαριών που προέρχονται από θερμότερα νερά της Ερυθράς Θάλασσας, γεγονός που συνδέεται με τη μεταβολή των θαλάσσιων συνθηκών.
Η δυνατότητα ενός ζώου να μετακινηθεί ή να προσαρμοστεί στις νέες συνθήκες δεν είναι ίδια για όλα τα είδη. Ιδιαίτερα εκτεθειμένοι είναι οργανισμοί που έχουν προσαρμοστεί σε χαμηλές θερμοκρασίες ή ζουν σε μεγάλο υψόμετρο.
Σε πολλές περιπτώσεις, οι πληθυσμοί αυτοί είναι μικροί και απομονωμένοι, γεγονός που αυξάνει τον κίνδυνο εξαφάνισής τους. Πρόκειται, σε ορισμένες περιπτώσεις, για είδη που κατά το παρελθόν είχαν πολύ μεγαλύτερη γεωγραφική εξάπλωση και περιορίστηκαν σε ορεινά καταφύγια μετά το τέλος των παγετώνων.
Όταν αλλάζει ο χρόνος της αναπαραγωγής και της μετανάστευσης
Δεν επηρεάζονται μόνο οι χώροι όπου ζουν τα ζώα. Η κλιματική αλλαγή μπορεί να διαταράξει και τον συγχρονισμό βασικών λειτουργιών του κύκλου της ζωής τους, όπως η αναπαραγωγή, η μετανάστευση και η χειμέρια νάρκη.
Οι εποχικές αλλαγές λειτουργούν ως σήματα για τους οργανισμούς. Μέσω ορμονικών και άλλων βιολογικών μηχανισμών, τα ζώα προετοιμάζονται για τις συνθήκες που αναμένεται να επικρατήσουν.
Η χειμέρια νάρκη αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Ένα ζώο δεν αποφασίζει συνειδητά πότε θα εισέλθει σε αυτήν. Οι αλλαγές στη διάρκεια της ημέρας και άλλα περιβαλλοντικά ερεθίσματα ενεργοποιούν μηχανισμούς που το οδηγούν να συγκεντρώσει αποθέματα, να προετοιμάσει τη φωλιά του ή να αποθηκεύσει τροφή.
Αν η διαδικασία ξεκινήσει νωρίτερα από το κανονικό, υπάρχει ο κίνδυνος τα αποθέματα να μην επαρκέσουν μέχρι το τέλος του χειμώνα. Αν καθυστερήσει, το ζώο μπορεί να μην έχει ολοκληρώσει εγκαίρως την προετοιμασία του.
