Η μετάβαση προς μια κυκλική οικονομία, η αποτελεσματικότερη διαχείριση των αποβλήτων και η προστασία του φυσικού περιβάλλοντος αποτελούν βασικές προτεραιότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Δήμοι, Περιφέρειες, επιχειρήσεις και ερευνητικοί οργανισμοί καλούνται να αναπτύξουν και να εφαρμόσουν καινοτόμες λύσεις που περιορίζουν την παραγωγή αποβλήτων, ενισχύουν την επαναχρησιμοποίηση και την ανακύκλωση και συμβάλλουν στην εξοικονόμηση φυσικών πόρων.
Σε αυτό το πλαίσιο, τα Προγράμματα Εδαφικής Συνεργασίας INTERREG της περιόδου 2021–2027 προσφέρουν σημαντικές δυνατότητες χρηματοδότησης έργων που βασίζονται στη συνεργασία μεταξύ οργανισμών από διαφορετικές χώρες και περιφέρειες. Μέσα από κοινές δράσεις, πιλοτικές εφαρμογές, ανταλλαγή τεχνογνωσίας και ανάπτυξη καινοτόμων εργαλείων, οι συμμετέχοντες μπορούν να δοκιμάσουν και να μεταφέρουν λύσεις που ανταποκρίνονται σε κοινές περιβαλλοντικές προκλήσεις.
Τι είναι το Interreg και πώς λειτουργεί;
Το Interreg αποτελεί βασικό εργαλείο της πολιτικής συνοχής της Ευρωπαϊκής Ένωσης και υποστηρίζει τη συνεργασία μεταξύ χωρών, περιφερειών και τοπικών φορέων. Για την προγραμματική περίοδο 2021–2027, περιλαμβάνει 86 προγράμματα συνεργασίας, με συνολική χρηματοδότηση περίπου 8 δισ. ευρώ.
Η φιλοσοφία του προγράμματος στηρίζεται στην ανάπτυξη κοινών λύσεων για προβλήματα που δεν περιορίζονται στα διοικητικά σύνορα μιας χώρας. Η διαχείριση των αποβλήτων, η ρύπανση, η κλιματική αλλαγή και η προστασία των οικοσυστημάτων αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα προκλήσεων που απαιτούν συντονισμένες παρεμβάσεις και ανταλλαγή εμπειριών.
Η χρηματοδότηση παρέχεται μέσω προσκλήσεων υποβολής προτάσεων, οι οποίες καθορίζουν τις θεματικές προτεραιότητες, τις προϋποθέσεις συμμετοχής, τη σύνθεση των εταιρικών σχημάτων, τον επιλέξιμο προϋπολογισμό και το ποσοστό συγχρηματοδότησης. Σε αρκετά προγράμματα, η ευρωπαϊκή συνεισφορά μπορεί να φτάσει έως και το 80% των επιλέξιμων δαπανών, χωρίς αυτό να ισχύει οριζόντια για όλες τις προσκλήσεις.
Κυκλική οικονομία και περιβάλλον: Τομείς με σημαντικές προοπτικές
Η κυκλική οικονομία και η πράσινη μετάβαση βρίσκονται στο επίκεντρο πολλών ευρωπαϊκών πρωτοβουλιών, καθώς συνδέονται με την αποδοτικότερη χρήση των πόρων, την πρόληψη δημιουργίας αποβλήτων και τη μείωση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων της παραγωγής και της κατανάλωσης.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για έργα κυκλικής οικονομίας και περιβαλλοντικής καινοτομίας παρουσιάζει το Interreg Euro-MED 2021–2027, το οποίο αποσκοπεί στη μετάβαση προς μια κλιματικά ουδέτερη και ανθεκτική κοινωνία στη Μεσόγειο, διερευνώντας προτάσεις που συνδυάζουν την περιβαλλοντική διαχείριση με την τεχνολογική ανάπτυξη, την εφαρμογή πιλοτικών λύσεων και τη συνεργασία μεταξύ δημόσιων και ιδιωτικών οργανισμών.
Για παράδειγμα, μια σύμπραξη μεταξύ δήμων, επιχειρήσεων και ερευνητικών ιδρυμάτων επιτρέπει την ανάπτυξη ενός ολοκληρωμένου συστήματος διαχείρισης βιοαποβλήτων ή ενός ψηφιακού συστήματος παρακολούθησης και επιβράβευσης της ανακύκλωσης σε περισσότερες από μία χώρες.
Διασυνοριακά προγράμματα: Ευκαιρίες για την Ελλάδα και τις γειτονικές χώρες
Πέρα από το Euro-MED, η Ελλάδα συμμετέχει σε αρκετά προγράμματα διασυνοριακής συνεργασίας, τα οποία μπορούν να προσφέρουν δυνατότητες ανάπτυξης περιβαλλοντικών έργων.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται τα προγράμματα:
- Interreg Ελλάδα–Κύπρος, για συνεργασίες μεταξύ επιλέξιμων περιοχών των δύο χωρών.
- Interreg Ελλάδα–Βουλγαρία, για κοινές δράσεις στις επιλέξιμες διασυνοριακές περιοχές.
- Interreg Ελλάδα–Ιταλία, για συνεργασίες μεταξύ των επιλέξιμων περιοχών των δύο χωρών.
- Interreg IPA Ελλάδα–Αλβανία και Interreg IPA Ελλάδα–Βόρεια Μακεδονία, για συνεργασία στις αντίστοιχες επιλέξιμες περιοχές.
Οι συγκεκριμένες γεωγραφικές συνεργασίες μπορούν να δημιουργήσουν ευκαιρίες για κοινές δράσεις σχετικά με την πρόληψη της ρύπανσης, τη διαχείριση αποβλήτων, την κυκλική αξιοποίηση πόρων και την περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση. Η επιλογή του κατάλληλου προγράμματος εξαρτάται από την περιοχή υλοποίησης, τους εταίρους, το αντικείμενο της πρότασης και τις απαιτήσεις της ενεργής πρόσκλησης.
Συγκεκριμένα, για τις επιχειρήσεις, η συμμετοχή σε ένα τέτοιο σχήμα μπορεί να αποτελέσει ευκαιρία δοκιμής καινοτόμων τεχνολογιών σε πραγματικές συνθήκες, συνεργασίας με δημόσιους φορείς και ερευνητικούς οργανισμούς και επέκτασης των δραστηριοτήτων τους σε νέες αγορές. Αντίστοιχα, οι δήμοι και οι Περιφέρειες μπορούν να αξιοποιήσουν τις συνεργασίες για την εφαρμογή πιλοτικών συστημάτων, τη βελτίωση των περιβαλλοντικών υπηρεσιών και την απόκτηση τεχνογνωσίας που μπορεί να εφαρμοστεί και σε άλλες περιοχές.
Το επόμενο βήμα για την κυκλική οικονομία
Τα προγράμματα INTERREG αποτελούν ένα σημαντικό εργαλείο για την προώθηση της περιβαλλοντικής συνεργασίας και την ανάπτυξη λύσεων που μπορούν να εφαρμοστούν σε περισσότερες από μία περιοχές ή χώρες.
Για την κυκλική οικονομία, η αξία τους δεν περιορίζεται στην οικονομική ενίσχυση ενός έργου, αλλά συνδέεται επίσης με τη δυνατότητα ανταλλαγής τεχνογνωσίας, την ανάπτυξη συνεργασιών μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, τη δοκιμή καινοτόμων τεχνολογιών και τη μεταφορά επιτυχημένων πρακτικών σε νέες περιοχές.
Οι ευρωπαϊκές αυτές συνεργασίες δημιουργούν προοπτικές για την ανάπτυξη καινοτόμων λύσεων, την προώθηση βιώσιμων πρακτικών, την αποδοτικότερη αξιοποίηση των φυσικών πόρων και τη βελτίωση της περιβαλλοντικής διαχείρισης. Παράλληλα, ενισχύουν τη δυνατότητα μεταφοράς τεχνογνωσίας και καλών πρακτικών μεταξύ διαφορετικών περιοχών, συμβάλλοντας στη δημιουργία μακροπρόθεσμων συνεργασιών και στην αξιοποίηση των αποτελεσμάτων των έργων πέρα από τα γεωγραφικά όρια κάθε χώρας.
Σε ένα περιβάλλον όπου η βιώσιμη ανάπτυξη και η πράσινη μετάβαση αποκτούν ολοένα και μεγαλύτερη σημασία, τα διακρατικά προγράμματα προσφέρουν ένα πλαίσιο για την ανάπτυξη συνεργειών και την υλοποίηση έργων με ουσιαστικό περιβαλλοντικό και κοινωνικοοικονομικό αντίκτυπο.
Η μετάβαση στην κυκλική οικονομία απαιτεί συνεργασία, τεχνογνωσία και εφαρμοσμένες λύσεις.
