Σημαντικές αυξήσεις στην τιμή των τσιγάρων στην Ελλάδα ενδέχεται να προκαλέσουν οι αλλαγές που προωθούνται σε ευρωπαϊκό επίπεδο για τη φορολογία των καπνικών προϊόντων. Εφόσον υιοθετηθούν οι νέες ρυθμίσεις για τους Ειδικούς Φόρους Κατανάλωσης (ΕΦΚ), η τιμή ενός πακέτου από τις δημοφιλέστερες μάρκες θα μπορούσε να αυξηθεί από τα 4,80 στα 6,50 ευρώ.
Το ζήτημα βρίσκεται στην ατζέντα του ECOFIN της 9ης Νοεμβρίου, όπου οι υπουργοί Οικονομικών των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης αναμένεται να επιδιώξουν πολιτική συμφωνία για την αναθεώρηση του υφιστάμενου πλαισίου.
Ωστόσο, τα 6,50 ευρώ αποτελούν εκτίμηση βάσει του σεναρίου εφαρμογής των νέων μέτρων και όχι οριστικοποιημένη αύξηση. Η ελληνική πλευρά έχει εκφράσει επιφυλάξεις απέναντι στις προτεινόμενες αλλαγές, ζητώντας να προβλεφθούν μεταβατικές περίοδοι, ώστε να αποφευχθεί μια απότομη επιβάρυνση των καταναλωτών και να περιοριστεί ο κίνδυνος ενίσχυσης του λαθρεμπορίου.
Τι προβλέπουν οι αλλαγές στη φορολογία των καπνικών
Η ευρωπαϊκή πρωτοβουλία αποσκοπεί στην αναμόρφωση του συστήματος φορολόγησης των προϊόντων καπνού, λαμβάνοντας υπόψη τόσο τους στόχους προστασίας της δημόσιας υγείας όσο και τις αλλαγές που έχουν σημειωθεί στην αγορά.
Οι βασικές παρεμβάσεις κινούνται σε τρεις κατευθύνσεις:
- Αύξηση των ελάχιστων φορολογικών συντελεστών: Προτείνεται η αναθεώρηση των κατώτατων ορίων φορολόγησης, με βάση και το επίπεδο τιμών σε κάθε κράτος-μέλος, προκειμένου να περιοριστούν οι μεγάλες διαφορές μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών.
- Φορολόγηση περισσότερων προϊόντων νικοτίνης: Στο νέο πλαίσιο εντάσσονται τα υγρά ηλεκτρονικών τσιγάρων, τα προϊόντα θερμαινόμενου καπνού και τα σακουλάκια νικοτίνης, με κοινές κατηγορίες και ελάχιστους φορολογικούς συντελεστές.
- Αυστηρότερη παρακολούθηση του ακατέργαστου καπνού: Προβλέπεται η ένταξη της διακίνησής του στο ευρωπαϊκό ηλεκτρονικό σύστημα ελέγχου προϊόντων που υπόκεινται σε Ειδικούς Φόρους Κατανάλωσης, ώστε να εντοπίζονται ευκολότερα παράνομες διαδρομές και πιθανή διοχέτευση στην παράνομη παραγωγή.
Ο ευρωπαϊκός στόχος για τη μείωση του καπνίσματος έως το 2040
Η αναθεώρηση της φορολογίας συνδέεται και με το ευρωπαϊκό σχέδιο για την καταπολέμηση του καρκίνου, το οποίο θέτει ως στόχο τη μείωση του ποσοστού των χρηστών καπνού κάτω από το 5% του πληθυσμού έως το 2040.
Με βάση τα στοιχεία του 2023 που περιλαμβάνονται σε ενημερωτική μελέτη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, το ποσοστό των καπνιστών στην Ευρωπαϊκή Ένωση ανερχόταν στο 24%.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι η μέχρι σήμερα μείωση δεν είναι αρκετή για να επιτευχθεί ο συγκεκριμένος στόχος, γεγονός που ενισχύει την προώθηση πρόσθετων μέτρων.
Ποιες επιβαρύνσεις προβλέπονται για την Ελλάδα
Το ισχύον ευρωπαϊκό καθεστώς ορίζει ότι ο Ειδικός Φόρος Κατανάλωσης στα τσιγάρα πρέπει να αντιστοιχεί τουλάχιστον στο 60% της σταθμισμένης μέσης λιανικής τιμής και να μην είναι χαμηλότερος από 90 ευρώ ανά 1.000 τσιγάρα, με τις προβλεπόμενες εξαιρέσεις.
Οι φορολογικές επιβαρύνσεις παρουσιάζουν σημαντικές αποκλίσεις μεταξύ των κρατών-μελών. Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται το iefimerida.gr, η Ελλάδα, η Βουλγαρία και η Ουγγαρία βρίσκονται κοντά στο υφιστάμενο ελάχιστο χρηματικό όριο.
Αντίθετα, έξι χώρες, συγκεκριμένα η Δανία, η Ιρλανδία, η Φινλανδία, το Βέλγιο, η Ολλανδία και η Γαλλία, έχουν ήδη φορολογικούς συντελεστές υψηλότερους από τα νέα προτεινόμενα κατώτατα επίπεδα.
Για τα υπόλοιπα κράτη-μέλη, η αναγκαία αναπροσαρμογή των ελάχιστων συντελεστών υπολογίζεται κατά μέσο όρο περίπου στο 50%.
Οι μεγαλύτερες μεταβολές εκτιμάται ότι θα αφορούν χώρες της Νότιας και Ανατολικής Ευρώπης. Ειδικότερα, για την Ελλάδα, την Κύπρο, την Ουγγαρία και τη Βουλγαρία, οι αυξήσεις στους ελάχιστους συντελεστές ΕΦΚ ενδέχεται να ξεπεράσουν το 80%.
Διευκρινίζεται, ωστόσο, ότι το συγκεκριμένο ποσοστό αφορά τη μεταβολή της φορολογίας και όχι αντίστοιχη αύξηση 80% στην τελική τιμή του πακέτου.
Ξεχωριστή πρόταση για τα έσοδα από τη φορολογία καπνού
Παράλληλα με τις αλλαγές στην ευρωπαϊκή οδηγία για τη φορολόγηση των καπνικών, έχει τεθεί στο τραπέζι και μια διαφορετική πρόταση, σύμφωνα με την οποία μέρος των εσόδων από τους ειδικούς φόρους θα κατευθύνεται στον προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η συγκεκριμένη πρωτοβουλία αποτελεί ανεξάρτητη διαδικασία από την αναθεώρηση των φορολογικών συντελεστών. Αυτό σημαίνει ότι η έγκριση της μίας πρότασης δεν προϋποθέτει απαραίτητα και την υιοθέτηση της άλλης.
Σε κάθε περίπτωση, το τελικό ύψος των επιβαρύνσεων για τους καταναλωτές θα εξαρτηθεί από τις αποφάσεις που θα ληφθούν σε ευρωπαϊκό επίπεδο και από το χρονοδιάγραμμα εφαρμογής των νέων ρυθμίσεων.
Για την Ελλάδα, βασικά ζητήματα παραμένουν η εξασφάλιση μεταβατικού χρόνου προσαρμογής και η λήψη μέτρων για τον περιορισμό της παράνομης διακίνησης καπνικών προϊόντων.
