Τι περιέχει πραγματικά μια σακούλα σκουπιδιών στην Ελλάδα; Υπολείμματα τροφίμων, χαρτί, χαρτόνι, πλαστικές και γυάλινες συσκευασίες, μέταλλα, ξύλο και πολλά ακόμη υλικά συνθέτουν καθημερινά το ρεύμα των αστικών στερεών αποβλήτων.
Η γνώση της σύστασης των αποβλήτων δεν αποτελεί απλώς ένα στατιστικό στοιχείο. Είναι ένα από τα βασικότερα εργαλεία για τον σχεδιασμό της διαχείρισής τους. Αν γνωρίζουμε τι πετάμε, μπορούμε να γνωρίζουμε και ποια συστήματα χωριστής συλλογής, ανακύκλωσης και επεξεργασίας χρειαζόμαστε. Και τα στοιχεία για την Ελλάδα αποκαλύπτουν κάτι ιδιαίτερα σημαντικό: σχεδόν το μισό βάρος των αστικών αποβλήτων μας αποτελείται από βιοαπόβλητα.
Από τι αποτελούνται τα αστικά απόβλητα στην Ελλάδα;
Σύμφωνα με τη σύνθεση που χρησιμοποιείται στο Εθνικό Σχέδιο Διαχείρισης Αποβλήτων, η μέση σύσταση των αστικών στερεών αποβλήτων στην Ελλάδα διαμορφώνεται ως εξής:
Βιοαπόβλητα: 44,3%
Χαρτί και χαρτόνι: 22,2%
Πλαστικά: 13,9%
Γυαλί: 4,3%
Μέταλλα: 3,9%
Λοιπά υλικά: 11,4%
Τα ποσοστά δείχνουν ότι περισσότερα από 8 στα 10 κιλά αστικών αποβλήτων ανήκουν μόνο στις πέντε βασικές κατηγορίες: βιοαπόβλητα, χαρτί, πλαστικό, γυαλί και μέταλλα.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς μεγάλο μέρος αυτών των υλικών μπορεί, εφόσον διαχωριστεί σωστά, να ακολουθήσει διαφορετική διαδρομή από τον κάδο των σύμμεικτων απορριμμάτων.
Σχεδόν τα μισά είναι βιοαπόβλητα
Το στοιχείο που ξεχωρίζει περισσότερο είναι το 44,3% των βιοαποβλήτων. Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, απόβλητα τροφίμων και κουζίνας από νοικοκυριά, εστιατόρια και επιχειρήσεις εστίασης, καθώς και βιοαποδομήσιμα απόβλητα κήπων και πάρκων. Με απλά λόγια, ένα πολύ μεγάλο μέρος του βάρους των σκουπιδιών μας αποτελείται από οργανικά υλικά.
Αυτό εξηγεί γιατί η χωριστή συλλογή των βιοαποβλήτων και ο καφέ κάδος έχουν αποκτήσει τόσο σημαντικό ρόλο στη σύγχρονη διαχείριση αποβλήτων. Εάν τα οργανικά υλικά διαχωριστούν από τα υπόλοιπα απόβλητα, μπορούν να οδηγηθούν σε κατάλληλη βιολογική επεξεργασία, όπως κομποστοποίηση ή αναερόβια χώνευση, αντί να παραμένουν μέσα στο σύμμεικτο ρεύμα.
Χαρτί και χαρτόνι: Περισσότερο από το ένα πέμπτο
Η δεύτερη μεγαλύτερη κατηγορία είναι το χαρτί και χαρτόνι, με ποσοστό 22,2%.
Εδώ περιλαμβάνονται διαφορετικά είδη χαρτιού και χαρτονιού, από συσκευασίες μέχρι έντυπο και λοιπό χαρτί. Πρόκειται για ένα ιδιαίτερα σημαντικό ρεύμα για τη Διαλογή στην Πηγή, καθώς όταν το χαρτί συλλέγεται χωριστά και παραμένει καθαρό μπορεί να αποτελέσει πολύτιμη δευτερογενή πρώτη ύλη. Όταν, αντίθετα, αναμειγνύεται με οργανικά και άλλα σύμμεικτα απόβλητα και ρυπαίνεται, η δυνατότητα αξιοποίησής του μπορεί να περιοριστεί.
Πλαστικά: Σχεδόν το 14%
Στην τρίτη θέση βρίσκονται τα πλαστικά με 13,9%. Πλαστικές φιάλες, συσκευασίες, σακούλες και πολλά άλλα πλαστικά αντικείμενα αποτελούν σημαντικό τμήμα των αποβλήτων που παράγουμε. Η διαχείρισή τους είναι όμως πιο σύνθετη απ’ όσο συχνά πιστεύουμε. Δεν υπάρχει ένα μόνο είδος πλαστικού. Υπάρχουν διαφορετικά πολυμερή, προϊόντα πολλαπλών υλικών και συσκευασίες διαφορετικής δυνατότητας ανακύκλωσης.
Γι’ αυτό και η μείωση της χρήσης περιττών πλαστικών, η επαναχρησιμοποίηση όπου είναι εφικτή και η σωστή χωριστή συλλογή αποτελούν διαφορετικά αλλά συμπληρωματικά εργαλεία.
Γυαλί και μέταλλα: Μικρότερα ποσοστά, σημαντικά υλικά
Το γυαλί αντιπροσωπεύει περίπου το 4,3% και τα μέταλλα το 3,9% της συνολικής σύστασης. Τα ποσοστά μπορεί να φαίνονται μικρά σε σχέση με τα οργανικά ή το χαρτί, όμως πρόκειται για υλικά με ιδιαίτερη αξία για την ανακύκλωση. Το γυαλί, το αλουμίνιο και τα σιδηρούχα μέταλλα μπορούν, όταν συλλέγονται σωστά, να επιστρέψουν στην παραγωγική διαδικασία ως δευτερογενείς πρώτες ύλες. Η αξία τους επομένως δεν πρέπει να κρίνεται μόνο από το ποσοστό που καταλαμβάνουν μέσα στη σακούλα των απορριμμάτων.
Τι κρύβεται στο υπόλοιπο 11,4%;
Πέρα από τις πέντε βασικές κατηγορίες, υπάρχει ένα 11,4% λοιπών υλικών.
Σε αναλυτικότερες κατηγοριοποιήσεις περιλαμβάνονται υλικά όπως ξύλο, απόβλητα ηλεκτρικού και ηλεκτρονικού εξοπλισμού, ογκώδη αντικείμενα και άλλες κατηγορίες ανακτήσιμων ή μη ανακτήσιμων υλικών. Αρκετά από αυτά δεν θα έπρεπε να ακολουθούν την καθημερινή διαδρομή των σύμμεικτων απορριμμάτων.
Για ηλεκτρικές συσκευές, μπαταρίες και άλλες ειδικές κατηγορίες υπάρχουν ξεχωριστά συστήματα συλλογής, ενώ τα Πράσινα Σημεία μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στη συγκέντρωση διαφορετικών ρευμάτων.
Τι μας λένε πραγματικά αυτά τα ποσοστά;
Αν προσθέσουμε τα βιοαπόβλητα, το χαρτί, τα πλαστικά, το γυαλί και τα μέταλλα, φτάνουμε στο 88,6% της συνολικής σύνθεσης των αστικών αποβλήτων. Αυτό δεν σημαίνει ότι το 88,6% μπορεί αυτομάτως να ανακυκλωθεί. Η πραγματική δυνατότητα ανάκτησης εξαρτάται από το είδος και την ποιότητα των υλικών, τις προσμίξεις, τις διαθέσιμες υποδομές και τις τεχνολογίες επεξεργασίας.
Δείχνει όμως κάτι πολύ σημαντικό:
Ο κάδος των σύμμεικτων δεν αποτελείται κυρίως από άχρηστα υλικά. Περιλαμβάνει σε μεγάλο βαθμό διαφορετικά ρεύματα που χρειάζονται διαφορετική διαχείριση.
Και αυτό αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να αντιμετωπίζουμε το πρόβλημα.
Γιατί η Διαλογή στην Πηγή είναι τόσο σημαντική
Η σύσταση των ελληνικών αποβλήτων εξηγεί και γιατί η Διαλογή στην Πηγή βρίσκεται στο επίκεντρο της σύγχρονης πολιτικής. Εάν διαχωριστούν τα βιοαπόβλητα, μειώνεται δραστικά το οργανικό φορτίο του σύμμεικτου κάδου. Εάν διαχωριστούν σωστά χαρτί, πλαστικό, γυαλί και μέταλλα, ένα επιπλέον σημαντικό τμήμα των αποβλήτων μπορεί να κατευθυνθεί προς ανακύκλωση.
Ο στόχος επομένως δεν είναι απλώς να δημιουργήσουμε περισσότερους κάδους.
Είναι να φτάσουμε σε ένα σημείο όπου ο κάδος των σύμμεικτων θα αποτελεί πραγματικά τον κάδο του υπολείμματος – εκείνου δηλαδή που απομένει αφού προηγηθούν η πρόληψη, η επαναχρησιμοποίηση και η χωριστή συλλογή.
Δεν έχουν όλες οι περιοχές τα ίδια σκουπίδια
Τα εθνικά ποσοστά αποτελούν μέσους όρους και δεν πρέπει να θεωρούνται ίδια για κάθε Δήμο και κάθε περιοχή της χώρας. Η σύσταση των αποβλήτων επηρεάζεται από τον τρόπο ζωής, την οικονομική δραστηριότητα, την εποχή του έτους, την πυκνότητα του πληθυσμού και τα χαρακτηριστικά κάθε περιοχής.
Σε μια περιοχή με έντονη εστίαση μπορεί να αυξάνεται η παρουσία οργανικών και γυάλινων αποβλήτων. Σε εμπορικές περιοχές μπορεί να παράγονται μεγαλύτερες ποσότητες χαρτονιού και συσκευασιών. Αντίστοιχα, σε τουριστικές περιοχές η ποσότητα και η σύνθεση των αποβλήτων μπορεί να παρουσιάζουν σημαντικές εποχικές μεταβολές.
Γι’ αυτό, για τον σχεδιασμό ενός τοπικού συστήματος διαχείρισης δεν αρκούν μόνο οι εθνικοί μέσοι όροι. Χρειάζονται αξιόπιστα τοπικά δεδομένα.
Η σακούλα των σκουπιδιών μάς δείχνει τη λύση
Η ανάλυση της σύστασης των αποβλήτων μπορεί να φαίνεται ένα καθαρά τεχνικό ζήτημα. Στην πραγματικότητα όμως αποκαλύπτει πού πρέπει να δοθεί η μεγαλύτερη έμφαση. Όταν σχεδόν το 44% είναι βιοαπόβλητα, η χωριστή συλλογή οργανικών δεν μπορεί να αποτελεί δευτερεύουσα πολιτική. Όταν περισσότερο από το 22% είναι χαρτί και χαρτόνι, η αποτελεσματική χωριστή συλλογή χαρτιού έχει ιδιαίτερη σημασία.
Και όταν σχεδόν το 14% είναι πλαστικά, η πρόληψη, η επαναχρησιμοποίηση και η ανακύκλωσή τους αποτελούν αναγκαίο μέρος της λύσης.
Η σύσταση των αποβλήτων μάς δείχνει τελικά κάτι πολύ απλό:
Για να μειώσουμε τα σκουπίδια μας, πρέπει πρώτα να γνωρίζουμε τι υπάρχει μέσα σε αυτά.
