Οι περιβαλλοντικά αποδεκτές μέθοδοι Διαχείρισης Αστικών Στερεών Αποβλήτων (ΔΑΣΑ) είναι, κατά προτεραιότητα, η διαλογή και η ανακύκλωση (συμπεριλαμβάνεται η βιολογική επεξεργασία), η καύση (αποτέφρωση), και τέλος, η υγειονομική ταφή. Η βιολογική επεξεργασία και η καύση των ΑΣΑ εντάσσονται στην κατηγορία των βιομηχανικών μεθόδων ΔΑΣΑ.
Ο όρος ανακύκλωση ορίζεται σύμφωνα με το άρθ. 3 του Ν. 4819/2021 ως «οποιαδήποτε εργασία ανάκτησης με την οποία τα απόβλητα μετατρέπονται εκ νέου σε προϊόντα, υλικά ή ουσίες που προορίζονται είτε να εξυπηρετήσουν και πάλι τον αρχικό τους σκοπό είτε άλλους σκοπούς. Περιλαμβάνει την επανεπεξεργασία οργανικών υλικών, αλλά όχι την ανάκτηση ενέργειας και την επανεπεξεργασία σε υλικά που πρόκειται να χρησιμοποιηθούν ως καύσιμα ή σε εργασίες επίχωσης» (N. 4819/2021, ΦΕΚ Α’129/23.07.2021; Ν. 4819/2021, ΦΕΚ Α’129/23.07.2021).
Η ανακύκλωση είναι μία σύνθετη μέθοδος ΔΑΣΑ, η οποία αφενός είναι ευρέως αναγνωρισμένη ως αρκετά φιλική προς το περιβάλλον, αφετέρου είναι άμεσα συνδεδεμένη με την περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση των πολιτών και την ενεργή συμβολή τους στην προστασία του περιβάλλοντος και του πλανήτη.
Το πρώτο στάδιο της διαδικασίας είναι η τοποθέτηση των ανακυκλώσιμων ΑΣΑ σε ειδικούς κάδους, ενώ στο επόμενο βήμα, ξεκινά μία κυκλική διαδρομή των ανακυκλώσιμων υλικών, τα οποία θα διαχωριστούν χειρωνακτικά ή/και μηχανικά ώστε να διατεθούν στη συνέχεια για την παραγωγή δευτερογενών α΄υλών με σκοπό είτε τη δημιουργία νέων προϊόντων ή την παραγωγή εδαφοβελτιωτικού υλικού.
Η μέθοδος της ανακύκλωσης προσφέρει σημαντικά οφέλη σε οικονομικό, περιβαλλοντικό και κοινωνικό επίπεδο. Αρχικά, με τη βοήθεια της ανακύκλωσης μειώνονται σημαντικά οι ποσότητες των ΑΣΑ, οι οποίες διατίθενται για υγειονομική ταφή, συνεπώς μειώνεται η έκταση Χώρων ΥΤ (ΧΥΤ) που απαιτούνται για το λόγο αυτόν, όπως επίσης μειώνονται και οι περιβαλλοντικές πιέσεις στην εκάστοτε τοπική κοινωνία.
Επιπλέον, επιτυγχάνεται κυκλική επαναχρησιμοποίηση των πρώτων υλών που έχουν αγοραστική αξία, όπως είναι ορισμένα σπάνια μέταλλα, καθώς και το χαρτί μέσω της ξυλείας, το οποίο έχει σημαντικά θετικό αντίκτυπο προς το περιβάλλον. Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι η περιβαλλοντική ευαισθησία και το αίσθημα συμμετοχής σε διαδικασίες που προστατεύουν και ενισχύουν τη διατήρηση του περιβάλλοντος σταδιακά αυξάνονται.
Σημειώνεται, ακόμα, ότι από οικονομικής άποψης, η ανακύκλωση προσφέρει το προνόμιο της ανάκτησης υλικών που έχουν αγοραστική αξία και μπορούν να χρησιμοποιηθούν, συμβάλλοντας σημαντικά στην εξοικονόμηση φυσικών πόρων και ενέργειας, καθώς η αξιοποίηση δευτερογενών πρώτων υλών μπορεί να περιορίσει την ανάγκη άντλησης και επεξεργασίας πρωτογενών πρώτων υλών. Παράλληλα, η επαναφορά των υλικών στον παραγωγικό κύκλο ενισχύει την αποδοτικότερη χρήση των πόρων και αποτελεί βασική αρχή της κυκλικής οικονομίας.
Στην ίδια κατεύθυνση, ιδιαίτερη σημασία έχει η χωριστή συλλογή και η βιολογική αξιοποίηση των οργανικών αποβλήτων. Η βιολογική επεξεργασία αποτελεί μια ελεγχόμενη διαδικασία κατά την οποία το οργανικό κλάσμα των ΑΣΑ υφίσταται αποδόμηση μέσω της δράσης μικροοργανισμών, με στόχο τη μετατροπή του σε σταθεροποιημένο οργανικό υλικό. Με τον τρόπο αυτό, ένα σημαντικό μέρος των αποβλήτων που διαφορετικά θα οδηγούνταν προς ταφή ή άλλη τελική διάθεση μπορεί να αξιοποιηθεί παραγωγικά.
Μία από τις σημαντικότερες και ευρύτερα εφαρμοζόμενες μεθόδους βιολογικής επεξεργασίας είναι η κομποστοποίηση. Πρόκειται για μια αερόβια βιολογική διεργασία, κατά την οποία οργανικά υλικά, όπως υπολείμματα τροφών και φυτικά υπολείμματα, αποδομούνται υπό ελεγχόμενες συνθήκες θερμοκρασίας, υγρασίας και αερισμού. Το τελικό προϊόν της διαδικασίας είναι το κομπόστ, ένα σταθεροποιημένο οργανικό υλικό που, όταν παράγεται από κατάλληλα και σωστά διαχωρισμένα εισερχόμενα υλικά και τηρούνται οι απαιτούμενες συνθήκες επεξεργασίας, μπορεί να αξιοποιηθεί ως εδαφοβελτιωτικό.
Η αξιοποίηση του κομπόστ παρουσιάζει σημαντικά περιβαλλοντικά οφέλη, καθώς συμβάλλει στην επιστροφή οργανικής ουσίας και θρεπτικών στοιχείων στο έδαφος, στη βελτίωση της δομής και της υδατοϊκανότητας του εδάφους και στη μείωση της ανάγκης χρήσης ορισμένων συμβατικών εισροών. Παράλληλα, η χρήση του μπορεί να ενισχύσει τη γονιμότητα των εδαφών και να συμβάλει στη διατήρηση της οργανικής ουσίας, ιδιαίτερα σε περιοχές όπου παρατηρείται υποβάθμιση ή μειωμένη περιεκτικότητα των εδαφών σε οργανικό άνθρακα.
Ιδιαίτερη αξία έχει και η οικιακή ή επιτόπια κομποστοποίηση, καθώς επιτρέπει την επεξεργασία των βιοαποβλήτων κοντά στο σημείο παραγωγής τους. Ωστόσο, η επιτυχία τέτοιων συστημάτων προϋποθέτει τη σωστή ενημέρωση των χρηστών, την ορθή χρήση του εξοπλισμού και την παρακολούθηση της διαδικασίας, ώστε να διασφαλίζονται οι κατάλληλες συνθήκες κομποστοποίησης και η επιθυμητή ποιότητα του παραγόμενου υλικού.
Συνεπώς, η κομποστοποίηση δεν αποτελεί απλώς μία μέθοδο διαχείρισης αποβλήτων, αλλά έναν μηχανισμό ανάκτησης πόρων, μέσω του οποίου το οργανικό κλάσμα μετατρέπεται από απόβλητο σε χρήσιμο προϊόν. Η ενσωμάτωσή της σε ολοκληρωμένα συστήματα χωριστής συλλογής και διαχείρισης βιοαποβλήτων συμβάλλει στην επίτευξη των στόχων της κυκλικής οικονομίας, στη μείωση της ταφής και στην αποτελεσματικότερη αξιοποίηση των διαθέσιμων φυσικών πόρων.
