Η αφρικανική σκόνη δεν επηρεάζει μόνο την ποιότητα της ατμόσφαιρας, αλλά μπορεί να προκαλέσει και σημαντικές επιβαρύνσεις στην ανθρώπινη υγεία. Ιδιαίτερα ευάλωτοι είναι όσοι αντιμετωπίζουν ήδη αναπνευστικά προβλήματα, καθώς η αυξημένη συγκέντρωση αιωρούμενων σωματιδίων μπορεί να επιδεινώσει παθήσεις όπως το άσθμα, η βρογχίτιδα και η χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ). Μάλιστα, κατά τη διάρκεια έντονων επεισοδίων σκόνης καταγράφεται συχνά αύξηση των περιστατικών που προσέρχονται στα νοσοκομεία.
Πρόκειται για ένα φαινόμενο που εμφανίζεται συχνά στην Ελλάδα, καθώς οι μετεωρολογικές συνθήκες ευνοούν τη μεταφορά σωματιδίων από την έρημο Σαχάρα. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, η χώρα μας επηρεάζεται κάθε χρόνο από 7 έως 20 επεισόδια αφρικανικής σκόνης, με τον ετήσιο μέσο όρο να υπολογίζεται περίπου στα 13.
Πώς επηρεάζει η αφρικανική σκόνη τον οργανισμό
Η σκόνη που μεταφέρεται από την Αφρική περιλαμβάνει αιωρούμενα σωματίδια διαφορετικού μεγέθους, όπως τα PM10 και PM2,5, αλλά και ακόμη μικρότερα, τα οποία έχουν τη δυνατότητα να εισχωρούν σε βαθύτερα σημεία του αναπνευστικού συστήματος. Επιπλέον, κατά τη μεταφορά τους μπορούν να συμπαρασύρουν και άλλους ατμοσφαιρικούς ρύπους, επιβαρύνοντας ακόμη περισσότερο τον αέρα που αναπνέουμε.
Μεγαλύτερο κίνδυνο αντιμετωπίζουν τα άτομα με ήδη υπάρχουσες αναπνευστικές παθήσεις. Η εισπνοή των σωματιδίων ενδέχεται να προκαλέσει ή να επιδεινώσει συμπτώματα όπως:
- Δύσπνοια.
- Βήχα.
- Συριγμό κατά την αναπνοή.
- Αίσθημα πίεσης ή δυσφορίας στο στήθος.
Οι επιπτώσεις, ωστόσο, δεν αφορούν αποκλειστικά τους πνεύμονες. Η έκθεση στην αφρικανική σκόνη έχει συνδεθεί και με προβλήματα στο καρδιαγγειακό σύστημα. Τα μικροσωματίδια μπορούν να προκαλέσουν φλεγμονώδεις αντιδράσεις, οξειδωτικό στρες και αγγειοσυστολή. Για άτομα που ανήκουν σε ευπαθείς ομάδες, οι συγκεκριμένες επιδράσεις ενδέχεται να αυξήσουν τον κίνδυνο σοβαρών περιστατικών, όπως εμφράγματα και εγκεφαλικά επεισόδια.
Παράλληλα, η αυξημένη παρουσία σκόνης στην ατμόσφαιρα μπορεί να προκαλέσει αλλεργικές αντιδράσεις και ερεθισμούς. Η ρινική συμφόρηση, το φτέρνισμα και η δακρύρροια αποτελούν συμπτώματα που εμφανίζονται συχνότερα σε ανθρώπους με αλλεργίες ή ευαισθησία σε περιβαλλοντικούς παράγοντες.
Επιπλέον, η μακροχρόνια έκθεση στα αιωρούμενα σωματίδια έχει συσχετιστεί με φλεγμονές που ενδέχεται να επηρεάσουν την άμυνα του οργανισμού και να αυξήσουν την ευαισθησία σε λοιμώξεις του αναπνευστικού.
Οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις
Η παρατεταμένη έκθεση σε υψηλές συγκεντρώσεις αφρικανικής σκόνης και στους ρύπους που μεταφέρει μπορεί να έχει συνέπειες που δεν περιορίζονται στη διάρκεια ενός επεισοδίου. Έχει συνδεθεί με την εμφάνιση αναπνευστικών παθήσεων, τη μείωση της πνευμονικής λειτουργίας και την ανάπτυξη καρδιαγγειακών προβλημάτων.
Ενδεικτικά, σύμφωνα με ανασκόπηση του 2020 σχετικά με την επίδραση της σκόνης στην ποιότητα του αέρα στην Ευρώπη, εκτιμάται ότι περίπου 42.000 θάνατοι κάθε χρόνο συνδέονται με την έκθεση στη σκόνη.
Ειδικότερα, στις μεσογειακές χώρες, το ποσοστό των θανάτων που σχετίζονται με τα σωματίδια PM10 και αποδίδονται στην αφρικανική σκόνη υπολογίζεται μεταξύ 27% και 44%.
Τι πρέπει να προσέχουν οι πολίτες
Η προστασία από την αφρικανική σκόνη είναι ιδιαίτερα σημαντική τις ημέρες κατά τις οποίες παρατηρούνται αυξημένες συγκεντρώσεις σωματιδίων στην ατμόσφαιρα. Τα μέτρα αφορούν όλους τους πολίτες, με μεγαλύτερη έμφαση σε όσους αντιμετωπίζουν αναπνευστικά ή καρδιαγγειακά προβλήματα.
Οι βασικές οδηγίες για τον περιορισμό της έκθεσης είναι οι ακόλουθες:
- Ενημέρωση για την ποιότητα του αέρα: Είναι σημαντικό να παρακολουθούνται οι μετρήσεις των αιωρούμενων σωματιδίων και οι μετεωρολογικές προβλέψεις, ώστε οι πολίτες να γνωρίζουν πότε αναμένονται έντονα επεισόδια σκόνης.
- Περιορισμός των εξωτερικών δραστηριοτήτων: Συνιστάται να αποφεύγεται η παρατεταμένη παραμονή σε υπαίθριους χώρους, ιδιαίτερα όταν η συγκέντρωση σκόνης είναι αυξημένη και επικρατούν ισχυροί άνεμοι.
- Κλειστά παράθυρα και πόρτες: Κατά τη διάρκεια των επεισοδίων αφρικανικής σκόνης, καλό είναι να περιορίζεται ο αερισμός σε σπίτια και επαγγελματικούς χώρους. Εφόσον υπάρχει δυνατότητα, μπορούν να χρησιμοποιούνται καθαριστές αέρα ή κατάλληλα φίλτρα.
- Προστατευτική μάσκα: Όταν η μετακίνηση σε εξωτερικούς χώρους είναι απαραίτητη, η χρήση μάσκας μπορεί να συμβάλει στη μείωση της εισπνοής αιωρούμενων σωματιδίων.
- Κατανάλωση νερού: Η επαρκής ενυδάτωση αποτελεί επίσης σημαντικό μέτρο καθημερινής φροντίδας.
Τι πρέπει να προσέχουν οι ασθενείς με άσθμα και ΧΑΠ
Αυξημένη προσοχή απαιτείται από όσους πάσχουν από άσθμα, καθώς η επιβάρυνση της ατμόσφαιρας από την αφρικανική σκόνη μπορεί να εντείνει τα συμπτώματά τους. Η συνύπαρξη εποχικών αλλεργιών, ιδιαίτερα κατά την άνοιξη, ενδέχεται να επιβαρύνει ακόμη περισσότερο την αναπνευστική τους κατάσταση.
Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να χρειαστεί αλλαγή στη δοσολογία ή στη συχνότητα λήψης της εισπνεόμενης αγωγής. Οποιαδήποτε τέτοια προσαρμογή, όμως, πρέπει να γίνεται αποκλειστικά βάσει των οδηγιών και του θεραπευτικού σχεδίου που έχει ορίσει ο θεράπων ιατρός.
Ανάλογη προσοχή χρειάζεται και από τους ασθενείς με χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ), οι οποίοι ενδέχεται να χρειαστούν συχνότερη χρήση της ανακουφιστικής εισπνεόμενης αγωγής τους, πάντα σύμφωνα με τις ιατρικές οδηγίες.
Η έγκαιρη ενημέρωση για τα επίπεδα αφρικανικής σκόνης και η εφαρμογή των κατάλληλων μέτρων προστασίας μπορούν να περιορίσουν τις επιπτώσεις στην υγεία, ιδιαίτερα για όσους ανήκουν στις πιο ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού.
